Wady cewy nerwowej

• bezmózgowie (anencephalia, acrania)
• rozszczep kręgosłupa torbielowaty (spina bifida cystica)
• przepuklina oponowa kręgosłupa
• przepuklina oponowo-rdzeniowa
• przepuklina rdzeniowa
• przepukliny oponowa czaszki i oponowo-mózgowa (encephalocoele)

Wady cewy otwarte i zamknięte

Otwarte

• powstają w okresie neurulacji
• tkanka nerwowa ma kontakt ze środowiskiem zewnętrznym - nie są pokryte skórą
• podwyższony poziom AFP i acetylocholinoesterazy w pł. owodniowym

Zamknięte

• powstają po okresie neurulacji
• tkanka nerwowa nie ma kontaktu ze środowiskiem zewnętrznym - pokryte skórą
• niepodwyższone poziomy AFP i acetylo-cholinoesterazy w pł. owodniowym

Epidemiologia wad cewy nerwowej

• zróżnicowanie geograficzne zapadalności na wady cewy nerwowej
• wysokiej zapadalności (Walia, Irlandia): 3,05-6,79/1000 żywych i martwych urodzeń
• średniej zapadalności (ok. 1/1000)
• niskiej zapadalności (0,1-0,6/1000)
• zróżnicowanie pod względem płci
  • częstsze u płci żeńskiej, za wyjątkiem niskich rozszczepów kręgosłupa (poniżej odc. piersiowego), które przeważają u chłopców.

Powstawanie otwartych wad cewy nerwowej

• w wyniku nieprawidłowego zamknięcia się rynienki nerwowej w bardzo wczesnym okresie rozwoju zarodkowego tj od ok. 21 do 29 dnia od chwili zapłodnienia
• klasyczny schemat zamykania się rynienki nerwowej - model zamka błyskawicznego
• model wielomiejscowego zamykania się rynienki nerwowej (Van Allen MI i wsp., 1993)

Etiologia wad cewy nerwowej

• wieloczynnikowa
  • czynniki genetyczne
  • czynniki środowiskowe
  • przykład współdziałania tych dwóch czynników w powstawaniu choroby

Czynniki środowiskowe

• niedobór kwasu foliowego
• teratogeny:
  • hypertermia matczyna
  • cukrzyca
  • ekspozycja na pewne związki i lekiw okresie ciąży
    • arszenik, alkohol , ołów w wodzie pitnej
    • leki (kwas walproinowy, karbamazepina, aminopteryna, warfaryna)
• zespół pasm owodniowych

Czynniki genetyczne

• aberracje chromosomalne
  • trisomia 18 (zespół Edwardsa)
    • trisomia 13 (zespół Patau)
  • zespoł Turnera
• triploidia
  • del 22q11 - zespół diGeorga
• wady cewy nerwowej jako element zespołów wad:
  • zespół Meckela-Grubera
  • zespół Walkera-Warburga
  • zespół Waardenburga
  • inne
• zaburzenia metabolizmu kwasu foliowego - asocjacja z termolabilną postacią reduktazy metylenotetrahydrofolianu (MTHFR)
• mutacje genu Pax3 i inne, jeszcze nie znane geny mogą być przyczyną powstawania WCN - liczne modele zwierzęce
• znane są przypadki dziedziczenia autosomalnego recesywnego, autosomalnego dominującego i sprzężonego z chromosomem X

Wielomiejscowe zamykanie się rynienki nerwowej

• Zamykanie cewy nerwowej rozpoczyna się w 5 oddzielnych miejscach.

WCN wystąpi, gdy jedno z miejsc nie zamknie się lub 2 miejsca nie zdołają się połączyć

• Taki sposób zamykania się wady cewy nerwowej sugeruje udział genów homeotycznych

Ryzyko ponownego wystąpienia wady cewy nerwowej

• ryzyko powtórnego wystąpienie wady cewy nerwowej w rodzinie, jeżeli jest ona uwarunkowana wieloczynnikowo, zostało ustalone na podstawie badań epidemiologicznych (ryzyko empiryczne)

Diagnostyka prenatalna wad cewy nerwowej

• 95% przypadków wad cewy nerwowej występuje w rodzinach bez dodatniego wywiadu
• badania skriningowe:
  • USG płodu
  • badanie poziomu AFP w surowicy krwi matki
• badania rozpoznające:
  • USG o wysokiej rozdzielczości ukierunkowane na poszukiwanie wcn
  • poziom AFP w płynie owodniowym
  • aktywność acetylocholinesterazy w płynie owodniowym

Zapobieganie wadom cewy nerwowej

• planowanie ciąży
• profilaktyka pierwotna suplementacją kwasem foliowym
• badania w kierunku wykluczenia cukrzycy ciężarnych
• unikanie czynników ryzyka

Pierwotna profilaktyka wad cewy nerwowej suplementacją kwasem foliowym

• wszystkie kobiety o ryzyku populacyjnym w okresie rozrodczym powinny pobierać 0,4 mg kwasu foliowego dziennie
• kobiety, które urodziły dziecko z WCN powinny pobierać 4 mg kwasu foliowego począwszy od 4 tygodni przed planowanym zajściem w ciążę i przez 8 tygodni po zapłodnieniu

Podsumowanie - wady cewy nerwowej

• zróżnicowane pod względem epidemiologicznym i etiologicznym - spektrum wada cewy nerwowej
• zwykle powstają na wczesnym etapie rozwoju
• zwykle uwarunkowane wieloczynnikowo, mają wówczas stosunkowo niskie ryzyko nawrotu (ok. 4%)
• mogą jednak stanowić element zespołu wad (zwłaszcza w przypadku przepuklin czaszki), niekiedy o wysokim ryzyku nawrotu
• istnieje możliwość profilaktyki pierwotnej kwasem foliowym
• istnieje możliwość diagnostyki prenatalnej